Ο Μικρός Έγιολφ

 Ο Μικρός Έγιολφ του Ερρίκου Ίψεν είναι ένα από τα πιο ώριμα και διεισδυτικά έργα του, μια ψυχολογική τομή πάνω στην ενοχή, την ευθύνη και τα υπόγεια ρεύματα που κινούν τις ανθρώπινες σχέσεις.

Στο κέντρο βρίσκεται ένα ζευγάρι, που καλείται να αντιμετωπίσει τον σοβαρό τραυματισμό του γιού τους, σε μια στιγμή αμέλειας δικής του, οφειλόμενη στο ερωτικό τους πάθος. Ο Έγιολφ, μεγαλώνει σε ένα σπίτι όπου η αγάπη συνυπάρχει με την ένταση και την απογοήτευση. Ο πατέρας του, ένας συγγραφέας που δεν ολοκλήρωσε ποτέ το έργο του για την «ανθρώπινη ευθύνη», προβάλλει στο παιδί τις δικές του ανεκπλήρωτες φιλοδοξίες. Η μητέρα του, παγιδευμένη στην απόλυτη ερωτική της προσκόλληση στον σύζυγο, βλέπει τον γιο ως εμπόδιο στη σχέση τους και αδυνατεί να ανταποκριθεί στον ρόλο της μητέρας, με την ετεροθαλή αδελφή του συζύγου της να την έχει σχεδόν υποκαταστήσει. Μέσα σε αυτή την ασφυκτική ατμόσφαιρα, ο Έγιολφ παρασύρεται από μια μυστηριώδη «ποντικοκυρά», μια φιγούρα που μοιάζει να ξεπηδά από παραμύθι, και χάνεται στη θάλασσα. Ο θάνατος του μικρού Έγιολφ λειτουργεί σαν καταλύτης: φόβοι, επιθυμίες, ανεκπλήρωτες φιλοδοξίες και ανομολόγητα πάθη, που είχαν αποσιωπηθεί μέσα στον γάμο, αναδύονται με ορμή και διαλύουν την εύθραυστη ισορροπία του.

Οι γονείς αναγκάζονται να αντικρίσουν την αλήθεια που απέφευγαν, η απώλειά του παιδιού τους αποκαλύπτει το βάθος της μεταξύ τους ρήξης. Το έργο μετατρέπεται έτσι σε μια σκληρή αναμέτρηση με την ευθύνη, την επιθυμία, την ανάγκη για νόημα και την αδυναμία να αγαπήσουμε και να αγαπηθούμε όπως θα θέλαμε. Ο Ίψεν μας παραδίδει ένα κείμενο βαθύ και στοχαστικό για την ανθρώπινη φύση σε υπαρξιακή κρίση.

Παρά το ότι γράφτηκε το 1894, η διαχρονική φύση του έργου το καθιστά εξακολουθητικά επίκαιρο. Θίγει ζητήματα ταυτότητας, αποδοχής και δικαιωμάτων, θέτοντας ερωτήματα που εξακολουθούν να μας απασχολούν: πώς ορίζεται η αξία ενός ανθρώπου, πώς η αγάπη διαστρέφεται όταν γίνεται προέκταση του εγώ, πόσο οι αποφάσεις που γεννιούνται από την ενοχή είναι πράξεις αληθινής μεταμόρφωσης ή απλώς απεγνωσμένες προσπάθειες εξιλέωσης; Με εξέπληξε βαθιά, το γεγονός ότι σε ένα έργο γραμμένο στα τέλη του 19ου αιώνα, ο Ίψεν τολμά να καταπιαστεί με το θέμα της γυναικείας σεξουαλικότητας και της αμφισβήτησης του ρόλου της γυναίκας ως μητέρα. Η ηρωίδα, δεν φοβάται να εκδηλώσει τον έρωτά της, αρνείται να δει τον εαυτό της πρωταρχικά ως μητέρα και διεκδικεί με κάθε τρόπο το αντικείμενο του πόθου της.

Παρόλα αυτά, και με την άνεση που μου δίνει το γεγονός ότι το έργο ολοκλήρωσε χθες τον κύκλο του, μπορώ να πω, ότι η παράσταση του Ν. Ψυχογιού, δεν με ενθουσίασε, δεν ένιωσα ότι είχε τη δραματική βαρύτητα που το έργο του Ίψεν απαιτεί. Οι κορυφώσεις μου έμοιαζαν ανολοκλήρωτες, συχνά αμήχανες, σαν να μην έβρισκαν ποτέ το αναγκαίο βάθος για να μετατραπούν σε πραγματικό ρήγμα. Το πάθος των πρωταγωνιστών δεν με κατέκλυσε, ούτε η απόγνωσή τους, ούτε ο κλυδωνισμός που προκαλεί η απώλεια του παιδιού, αλλά και η απώλεια του δεσμού.

Η ανάδυση του ανομολόγητου, του αδιέξοδου πάθους που διατρέχει το έργο, δεν με συντάραξε. Δεν έφτασε σε μένα το υπαρξιακό τρέμουλο των ηρώων, εκείνη η λεπτή στιγμή όπου η ενοχή γίνεται σχεδόν σωματική. Κάτι έλειπε. Οι ερμηνείες ήταν τίμιες, αλλά παρέμειναν εντός ασφαλών ορίων. Κανένα όριο δεν ξεπεράστηκε. Η τρέλα δεν νίκησε. Το πάθος δεν θριάμβευσε. Κανείς δεν έσπασε.

Έτσι, το τέλος που προτείνει ο Ίψεν έφτασε σαν επίδεσμος, σαν μια απόπειρα επούλωσης, όχι σαν μια υπαρξιακή μεταμόρφωση. Στην ίδια συνθήκη, η σκηνογραφική και ενδυματολογική προσέγγιση παρέμεινε επίπεδη, χωρίς να προσφέρει ένα αισθητικό πλαίσιο ικανό να στηρίξει το ψυχολογικό βάθος του έργου. 

Θέατρο Πλύφα

Κείμενο: Χένρικ Ίψεν

Μετάφραση – Διασκευή – Σκηνοθεσία: ΝΤΙΝΟΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ

Παίζουν

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΒΑΡΔΑΞΟΓΛΟΥ

AULONA LUPA

ΦΑΙΔΡΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ

ΠΑΣΕ ΚΟΛΟΦΩΤΙΑΣ

Πρωτότυπη Μουσική

BITSOFCIEL

Σκηνικά – Κοστούμια

ΝΙΚΗ ΨΥΧΟΓΙΟΥ

Σχεδιασμός Φωτισμών

ΣΕΜΙΝΑ ΠΑΠΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ

Επιμέλεια Κίνησης

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΒΑΡΔΑΞΟΓΛΟΥ

Βοηθός Σκηνοθέτη

ΕΛΙΝΑ ΠΑΝΤΕΛΕΜΙΔΟΥ

Βοηθοί Σκηνογράφου – Ενδυματολόγου

ΕΛΠΙΔΑ ΔΑΛΙΑΝΗ

ΜΑΡΚΕΛΛΑ ΜΟΥΣΣΟΥ

Φωτογραφίες

ΝΙΚΟΣ ΚΩΔΟΥΝΑΣ

Animation Artist

ΣΑΒΒΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

Επικοινωνία

ΓΙΩΤΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗ

Εκτέλεση Παραγωγής

AΟC AMKE