Ευτυχισμενες μερες

Μια γυναίκα βρίσκεται μισοθαμμένη μέσα σε ένα αμμόλοφο, κάτω από τον καυτό ήλιο. Κοιμάται. Ένα επίμονο κουδούνι την ξυπνά. Ανοίγει τα μάτια και σαν να είναι το πιο φυσικό πράγμα στον κοσμο χαμογελά, καλημερίζει τον σύζυγό της που δεν φαίνεται στη σκηνή και αναλογίζεται την ευτυχισμένη μέρα που ξεκινά.

Οι Ευτυχισμένες μέρες του Beckett είναι ένα εμβληματικό έργο του θεάτρου του παραλόγου. Στο θέατρο του παραλόγου, η συμβατική, αιτιοκρατική λογική υποχωρεί. Ο δημιουργός δεν ενδιαφέρεται τόσο να εξηγήσει μια κατάσταση όσο να φωτίσει μια πτυχή της ανθρώπινης ύπαρξης, θέτοντάς την στο επίκεντρο. Το επίκετνρο αυτού του έργου είναι η μοναξιά και η ανάγκη για νόημα.

Η Winnie είναι θαμμένη μέσα στην άμμο μέχρι τη μέση. Μπορεί να επικοινωνεί κουνώντας τον κορμό, τα χέρια και χρησιμοποιώντας τις εκφράσεις του προσώπου της. Ο άντρας της ο Willie κρυμμένος κάπου κοντά, εμφανίζεται κάποιες φορές και (της) μιλά ακόμα λιγότερες, και αυτές με μουγκρητά ή αποσπάσματα από την εφημερίδα που κρατά. 

Η Winnie δεν αναζητά εξηγήσεις για την κατάστασή της. Την αντιμετωπίζει με μια σχεδόν στωική υπομονή, σαν να ήταν η φυσικότερη συνθήκη του κόσμου.

Η Winnie είναι μόνη. Προσπαθεί να κρατηθεί από μια μεθοδικά σχεδιασμένη καθημερινότητα. Μια σχεδόν τελετουργική καθημερινότητα. Η μόνη παραφωνία στο σχολαστικά σχεδιασμένο παρόν της, είναι τα ενδεχόμενα που ανοίγει το κρυμμένο στην τσάντα της περίστροφο.

Η Winnie είναι μόνη. Προσπαθεί να κρατηθεί, από την (ψευδ)αίσθηση ότι ο Willie είναι κάπου εκεί κοντά και την ακούει. Η Winnie (του) μιλά ακατάπαυστα. Κι ας μην της απαντά. Και ας μην την κοιτά. Ξέρει ότι είναι εκεί και αυτό της είναι αρκετό για να βγάλει τη μέρα. Μια ακόμα ευτυχισμένη μέρα!

Η Winnie είναι μόνη. Είναι ίσως μια από τις μοναχικότερες φιγούρες του σύγχρονου θεάτρου. Τραγική και κωμική ταυτόχρονα. Ο θεατής δεν γνωρίζει αν η Winnie βρίσκεται σε άρνηση της κατάστασής της και προσπαθεί να αντισταθμίσει το ψυχολογικό σοκ, τελετουργώντας την καθημερινότητά της, ή αν ενσυνείδητα πράττει όπως πράττει, σε μια απέλπιδα προσπάθεια να μην βουλιάξει εκτός από το σώμα της και η ίδια η ψυχή της στην άμμο.

Η Winnie κρατιέται από τις μικρές καθημερινές φροντίδες: το βούρτσισμα των δοντιών και των μαλλιών, την τακτοποίηση της τσάντας της, το ξεβοτάνισμα, φροντίδες που δεν έχουν κανένα νόημα μέσα στην κατάσταση που βιώνει, μα γίνονται τα σωσίβια που της επιτρέπουν να επιβραδύνει το βούλιαγμα στην απόγνωση, να βρίσκει νόημα στην κάθε μέρα. Ο Willie, βυθισμένος κι εκείνος στη δική του αδράνεια, μοιάζει ανίκανος να ανταποκριθεί στο κάλεσμα της γυναίκας του. Η παρουσία του είναι σχεδόν εξίσου αμφίσημη και αμφίθυμη με την απουσία του: σε λυπεί και σε αξοργίζει ταυτόχρονα. Αυτό δεν εμποδίζει τη Winnie να του μιλά σαν να την καταλαβαίνει, να του απευθύνεται με στοργή, να τον ρωτά, να περιμένει απέλεπισμενα ένα του σημάδι, το γέλιο του, να παραδέχεται πως αν εκείνος δεν υπήρχε, η ζωή της δεν θα είχε σημασία. H Winnie βιώνει αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε μετα-μοναξιά: την ανάγκη για συντροφικότητα ακόμα κι όταν αυτή δεν εγγυάται την ουσιαστική συνάντηση. Η μοναξιά της Winnie δεν προκύπτει από την απουσία του άλλου, αλλά επιβιώνει μέσα στην ιδιότυπη σνυνύπαρξη με τον σύζυγό της. Ο άλλος υπάρχει, χωρίς όμως να είναι πραγματικά προσβάσιμος. Έτσι, η σχέση τους γίνεται ένας μηχανισμός αναβολής της απόλυτης απομόνωσης: δεν καταργεί μεν τη μοναξιά τους, συντηρεί όμως μια επίφαση σχέσης.

Και όταν η κατάσταση της θα γίνει τραγικότερη, όταν θα βρεθεί θαμμένη μέχρι το λαιμό μέσα στην άμμο, ακόμα και τότε θα χαμογελά και θα απευθύνεται στον Willie, για μια ματιά και ένα του χάδι, ένα του φιλί, σαν επιβεβαίωση για το ότι υπήρξε κάποτε επιθυμητή και αξιαγάπητη. Υπήρξε αληθινά γιατί εκείνος, κάποιος, την κοίταξε.

Το έργο του Beckett, παρότι γράφτηκε πριν από περισσότερα από εξήντα χρόνια, εξακολουθεί να είναι παράδοξα σύγχρονο. Πως αλλιώς, αφού καταπιάνεται με την ανάγκη της συνύπαρξης, την ανάγκη να επιβεβαιώνουμε την ύπαρξή μας, να την νοηματοδοτούμε μέσα από το βλέμμα του άλλου.

Και στην εποχή των κοινωνικών δικτύων, αυτή η ανάγκη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, αποκτά μια νέα διάσταση. Ποτέ δεν είχαμε τόσους τρόπους να επικοινωνούμε και ποτέ δεν έμοιαζε τόσο δύσκολο να συναντηθούμε πραγματικά. Τόσοι άνρθωποι μαζί, να μιλάμε ακατάπαυστα, και ο καθένας να λέει τα δικά του, να προσπαθεί να ακουστεί, να τραβήξει για λίγο την προσοχή των άλλων. Βυθιζόμαστε κι εμείς σαν την Winnie στην κινούμενη άμμο των κοινωνικών δικτύων, και σε μια αδιάκοπη έκθεση του εαυτού μας, αναζητούμε απεγνωσμένα βλέμματα επιβεβαίωσης, καρδιές και σχόλια που θα μας πείσουν πως είμαστε αγαπητοί, υπαρκτοί, αξιοπρόσεκτοι. Ανοίγεις τα κοινωνικά δίκτυα και παρακολουθείς το ίδιο σίριαλ: «Ω, άλλη μια ευτυχισμένη μέρα!». Εφευρίσκουμε ταυτότητες, υιοθετούμε κούφιες ρουτίνες, σκηνοθετούμε ευτυχισμένες ζωές και κρατάμε τους εαυτούς μας διαρκώς απασοχλημένους, ίσως για να αποφύγουμε να αντικρίσουμε το υπαρξιακό μας κενό.

Ο Δημήτρης Τάρλοου προσεγγίζει το έργο με σεβασμό στη λιτότητα και την αμφισημία του. Το απέριττο σκηνικό αφήνει τον απαραίτητο χώρο ώστε να αναδειχθούν οι εκφράσεις της Winnie, την οποία η Αγλαΐα Παππά ενσαρκώνει με αξιοσημείωτη φρεσκάδα και ένα χαμόγελο τόσο φωτεινό που κάνει ακόμη πιο σπαρακτική την αντίθεση ανάμεσα στην ευθυμία της και στην τραγικότητα της κατάστασής της. Η προσεκτικά σχεδιασμένη κινησιολογία και το σουρεαλιστικό κοστούμι του Willie, που υποδύεται ο Δημήτρης Μπίτος, προσδίδουν ιδιαίτερο χαρακτήρα σε μια παρουσία που, παρά την ελάχιστη λεκτική της συμμετοχή, παραμένει καθοριστική, σχεδόν εξουσιαστική για τη Winnie.

Μια καλοδουλεμένη παράσταση σε ένα εξαιρετικά δυνατό κείμενο για την σπαρακτική συνύπραξη δυο ανθρώπων που μοιράστηκαν τις χωριστές ζωές τους μέχρι τέλος.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ

Θέατρο Πορεία

Μετάφραση: Δημήτρης Τάρλοου, Αγλαΐα Παππά

Σκηνοθεσία: Δημήτρης Τάρλοου

Σκηνικά & Κοστούμια: Πάρις Μέξης

Μουσική Σύνθεση: Φώτης Σιώτας

Σχεδιασμός φωτισμών: Αλέκος Αναστασίου

Συνεργάτις δραματουργός: Έρι Κύργια

Βοηθός σκηνοθέτη: Αρίστη Τσέλου

Βοηθός σκηνογράφου: Μυρτώ Κοσμοπούλου

Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Trailer: Θωμάς Παλυβός

Παίζουν:

Winnie: Αγλαΐα Παππά

Willie: Δημήτρης Μπίτος